دودکش دیواری گازی: استانداردهای نصب و الزامات ایمنی + مقایسه انواع دودکش

دودکش پکیج گازی وظیفه اش خارج کردن گازهای سمی حاصل از احتراق هست و اگر درست نصب نشه، مونوکسید کربن وارد خونه میشه و جون آدم ها رو به خطر میندازه. برای انتخاب دودکش مناسب باید این موارد رو بدونید:

1. نوع محفظه احتراق پکیج (باز یا بسته)
2. جنس دودکش (استیل ضد زنگ، سرامیک، کواکسیال)
3. قطر و ارتفاع مناسب بر اساس توان پکیج
4. استانداردهای فاصله از مواد قابل احتراق
5. شیب و تعداد زانویی های مجاز

در ادامه تمام جزئیات فنی رو با مثال های عملی توضیح میدم که بتونید خودتون تشخیص بدید دودکش خونه تون استاندارد هست یا نه.

چرا اصلا به دودکش نیاز داریم؟

یه سوال ساده که جوابش اصلا ساده نیست. وقتی گاز می سوزه ، علاوه بر گرما یه سری محصولات جانبی هم تولید میشه. بخار آب، دی اکسید کربن و مهم تر از همه مونوکسید کربن. این گاز آخری بی رنگ و بی بو هست و همین باعث میشه خطرناک باشه.

مونوکسید کربن وقتی وارد ریه میشه با هموگلوبین خون ترکیب میشه و اجازه نمیده اکسیژن به بافت های بدن برسه. مسمومیت با این گاز گاهی اونقدر آروم پیشرفت می کنه که آدم متوجه نمیشه. پس دودکش فقط یه لوله نیست ؛ یه سیستم ایمنی حیاتی هست.

اگر دودکش درست کار نکنه یا نصبش مشکل داشته باشه، احتمال برگشت دود به داخل خونه وجود داره.

جنس دودکش رو چطوری انتخاب کنیم؟

خب برسیم به اصل مطلب. دمای گازهای خروجی از پکیج گازی حدود 150 درجه هست که نسبت به بقیه دستگاه های گرمایشی کمتره. ولی این دما باعث میشه بخار آب موجود در گازها روی دیواره دودکش تبدیل به قطرات آب بشه. این قطرات اسیدی هستند و اگه جنس دودکش مقاوم نباشه ، خورده میشه.

دودکش استیل ضد زنگ

بهترین انتخاب برای اکثر موارد همین هست. وزن سبک داره، نصبش راحته و در برابر خوردگی مقاومه. عمر مفیدش حدود 15 سال هست. البته قیمتش از بقیه گزینه ها بیشتره ولی ارزشش رو داره.

راستی یه نکته مهم: استیل گالوانیزه با استیل ضد زنگ فرق داره. گالوانیزه خیلی زودتر خراب میشه ، شاید 5 سال بیشتر دووم نیاره. پس حتما حتما موقع خرید دقت کنید.

دودکش سرامیکی

این نوع دودکش عمر خیلی طولانی داره. تا 30 سال هم گزارش شده. ولی سنگینه و نصبش سخت تره. باید دیوار و فونداسیون بتونه وزنش رو تحمل کنه. یه مشکل دیگه هم داره: باید کاملا عمودی نصب بشه وگرنه کشش کافی نداره.

دودکش کواکسیال (دولوله ای)

این مدل دو تا لوله تو در تو داره. از لوله داخلی گازهای سوخته خارج میشه و از لوله بیرونی هوای تازه وارد پکیج میشه. برای پکیج های فن دار یا توربو طراحی شده و نصبش از بقیه راحت تره چون نیازی به دودکش عمودی بلند نداره.

همونطور که در تصویر میبینید ، ساختار کواکسیال باعث میشه هوای ورودی قبل از رسیدن به پکیج گرم بشه و راندمان بالاتر بره.

دودکش آجری

صادقانه بگم این گزینه برای پکیج گازی مناسب نیست. سطح داخلیش زبره و دوده روش جمع میشه. کشش خوبی نداره و کندانس زیادی تولید می کنه که آجر رو خراب می کنه. اگه خونه تون دودکش آجری قدیمی داره ، باید داخلش یه لاینر استیل بکشید.

قطر دودکش چقدر باشه؟

این سوال خیلی مهمه. قطر دودکش نباید از قطر خروجی پکیج کمتر باشه. اگه کمتر باشه ، گازها نمی تونن به راحتی خارج بشن و برمی گردن داخل.

یه فرمول تقریبی برای محاسبه وجود داره:

سطح مقطع = (ضریب K × توان پکیج) ÷ (4.19 × جذر ارتفاع)

ولی در عمل معمولا از جدول زیر استفاده می کنیم:

خب چه نتیجه ای میگیرم؟ اگه پکیج 24 کیلوواتی دارید، قطر دودکش حداقل 120 میلیمتر باشه.

ارتفاع دودکش روی پشت بوم

این موضوع رو خیلی ها جدی نمی گیرن. ولی اگه ارتفاع درست نباشه، باد میزنه توی دودکش و دود برمیگرده داخل خونه. یا حتی بدتر ، یه پلاگ آبی تشکیل میشه که کلا جلوی خروج گاز رو میگیره.

قانون کلی اینه:

• اگه دودکش نزدیک تاج شیروانی هست (کمتر از 1.5 متر) ، باید 50 سانت از تاج بالاتر باشه
• اگه فاصله اش از تاج بین 1.5 تا 3 متر هست ، می تونه هم سطح تاج باشه
• اگه بیشتر از 3 متر فاصله داره ، یه خط فرضی با زاویه 10 درجه از تاج به سمت پایین بکشید ؛ دودکش باید از این خط بالاتر باشه

روی پشت بام صاف هم دودکش حداقل 1 متر بالاتر از سطح بام باشه.

زانویی و شیب دودکش

دودکش هرچی عمودی تر باشه بهتره. ولی همیشه امکانش نیست. گاهی مجبورید زانویی بذارید یا یه قسمت رو افقی ببرید. چند تا قانون هست که حتما حتما باید رعایت بشه:

حداکثر 3 تا زانویی مجازه. بیشتر از این کشش رو به شدت کم می کنه. زاویه زانویی هم بهتره 45 درجه باشه نه 90 درجه. قسمت های افقی نباید از 3 متر بیشتر بشن و حتما یه شیب کم (حدود 3 درصد) به سمت پکیج داشته باشن تا کندانس برگرده.

دقت کنید که فاصله اولین زانویی از خروجی پکیج حداقل 50 سانتیمتر باشه. این فاصله برای ایجاد کشش اولیه لازمه.

اتصالات و درزبندی

هر جایی که دو تکه لوله به هم وصل میشن، احتمال نشتی هست. از بست های مخصوص استفاده کنید. قطعات رو حداقل به اندازه نصف قطر لوله داخل هم فرو ببرید.

یه نکته فنی مهم: دو روش اتصال داریم. یکی "به سمت دود" که برای دودکش های داخلی هست و قطعه بالایی داخل پایینی قرار میگیره. یکی هم "به سمت کندانس" که برای دودکش های خارجی هست و قطعه پایینی داخل بالایی میره تا آب چکه نکنه بیرون.

اگه دستتان رو روی اتصال بذارید و گرما یا رطوبت حس کنید ، یعنی درزبندی مشکل داره.

فاصله از مواد قابل اشتعال

این قسمت رو نباید سرسری گرفت. اگه دیوار چوبی یا عایق پلی استایرن دارید ، فاصله دودکش از اونا حداقل 25 سانت باشه. برای دیوارهای آجری یا بتنی این فاصله میتونه 5 تا 10 سانت باشه.

جایی که دودکش از سقف یا دیوار رد میشه ، باید یه المان عبوری مخصوص نصب بشه. این المان معمولا با پشم سنگ پر میشه و جلوی انتقال حرارت به مواد اطراف رو میگیره.

پکیج با محفظه باز یا بسته؟

این دو نوع پکیج دودکش متفاوتی می خوان. بذارید توضیح بدم.

پکیج با مشعل اتمسفریک (محفظه باز)

این مدل هوای مورد نیازش رو از داخل اتاق می گیره. پس اتاق باید تهویه مناسب داشته باشه. دودکش هم باید عمودی باشه و کشش طبیعی داشته باشه. نمیشه افقی از دیوار ببریدش بیرون.

دو تا راه حل داره: یا دودکش رو مستقیم از سقف ببرید بالا ، یا اول افقی از دیوار ببرید بیرون و بعد عمودی ببریدش بالا. در هر دو حالت ارتفاع عمودی کافی لازمه.

پکیج توربو (محفظه بسته)

این مدل فن داره و هوا رو از بیرون می کشه. دودکش کواکسیال براش مناسبه. میشه افقی از دیوار ببریدش بیرون و تمام. البته طول افقی حداکثر 3 متر باشه.

مزیتش اینه که نیازی به تهویه اتاق نداره. عیبش هم اینه که به برق وابسته هست ؛ اگه برق بره فن کار نمی کنه.

وصل کردن دو پکیج به یه دودکش

اصولا هر پکیج باید دودکش جداگانه داشته باشه. ولی گاهی مجبورید دو تا دستگاه رو به یه دودکش وصل کنید. در این صورت قطر دودکش باید برابر مجموع قطر خروجی هر دو پکیج باشه.

یه شرط دیگه هم هست: فاصله دو محل اتصال حداقل 50 سانت باشه. بعضی ها میگن 70 سانت بهتره. و حتما یه جداکننده داخل دودکش در محل اتصال بذارید تا گازها قاطی نشن.

هیچ وقت دودکش پکیج گازی رو با هود آشپزخونه یا دستگاه های دیگه مشترک نکنید.

کندانس و مدیریتش

پکیج های جدید راندمان بالایی دارن. یعنی چی؟ یعنی بیشتر گرما رو از گازهای خروجی می گیرن و دمای دود پایین تر میاد. این خوبه برای مصرف گاز ولی یه مشکل ایجاد می کنه: کندانس بیشتر.

بخار آب موجود در گازها وقتی سرد میشه تبدیل به قطرات آب میشه. این آب اسیدی هست و اگه جمع بشه ، دیواره دودکش رو خراب می کنه.

راه حلش چیه؟ اول اینکه دودکش از جنس مقاوم به اسید باشه. دوم اینکه پایین دودکش یه ظرف جمع کننده کندانس بذارید. این ظرف باید قابل دسترسی باشه تا بشه خالیش کرد.

عایق کاری دودکش

قسمتی از دودکش که از پشت بام بیرون میزنه یا از زیرشیروانی سرد رد میشه ، حتما باید عایق بشه. چرا؟ چون اگه دیواره سرد باشه ، کندانس بیشتری تشکیل میشه و کشش هم کمتر میشه.

از پشم سنگ یا پشم شیشه برای عایق کاری استفاده کنید. ضخامت 5 سانت معمولا کافیه. بعضی دودکش ها به صورت ساندویچی ساخته میشن که بین دو لایه استیل عایق دارن. اینها گرون ترن ولی نصبشون راحت تره.

تصویر رو نگاه کنید: اجزای یه سیستم دودکش کامل

در این تصویر می بینید که دودکش از چه قطعاتی تشکیل شده. رابط اتصال به پکیج ، تی بازدید با ظرف کندانس ، لوله های عمودی با بست ، المان عبوری از سقف و در نهایت کلاهک محافظ.

بازرسی و نگهداری

سالی یه بار حتما دودکش رو چک کنید. دوده و آلودگی داخلش جمع میشه و کشش رو کم می کنه. درزها ممکنه شل بشن. زنگ زدگی ممکنه شروع بشه.

یه تست ساده: یه شمع روشن جلوی دریچه بازدید بگیرید. اگه شعله به سمت داخل کشیده شد ، کشش خوبه. اگه ثابت موند یا به بیرون خم شد ، مشکل دارید.

معمولا تابستون ها که پکیج کار نمی کنه ، پرنده ها توی دودکش لونه می سازن. قبل از شروع فصل سرما حتما بررسی کنید چیزی توش گیر نکرده باشه.

لوله های آزبست سیمانی

این مدل ارزونه ولی واقعا توصیه نمیشه. سنگینه ، رطوبت جذب می کنه و عمرش کوتاهه. شاید 5 سال بیشتر دووم نیاره. از نظر بهداشتی هم آزبست مشکل ساز هست.

نصب داخلی یا خارجی؟

دودکش میتونه از داخل ساختمان رد بشه و از پشت بام بره بیرون. یا میتونه از دیوار بره بیرون و در نمای بیرونی ساختمان بالا بره.

نصب داخلی کشش بهتری داره چون لوله گرم میمونه. ولی نصبش سخت تره و باید از سقف ها رد بشه. نصب خارجی راحت تره ولی حتما عایق کاری می خواد وگرنه کندانس زیاد میشه.

در خونه های جدید معمولا جای دودکش از قبل در نقشه پیش بینی شده. ولی در خونه های قدیمی که می خواید پکیج نصب کنید ، احتمالا باید دودکش خارجی بزنید. و اینکه همیشه قبل از نصب با یه متخصص مشورت کنید.

کلاهک دودکش

بالای دودکش یه کلاهک میذارن که جلوی ورود بارون و برف رو بگیره. بعضی کلاهک ها طراحی خاصی دارن که کشش رو هم بهتر می کنن. بهشون میگن دیفلکتور یا تقویت کننده کشش.

مگر اینکه منطقه تون باد شدید داشته باشه ، کلاهک ساده کافیه. ولی اگه مشکل برگشت دود دارید ، یه دیفلکتور خوب میتونه کمک کنه.

اشتباهات رایج در نصب دودکش

تجربه نشان داده بعضی اشتباهات خیلی تکرار میشن. قطر کم ، طول افقی زیاد ، زانویی های متعدد ، نبود ظرف کندانس ، عایق نکردن قسمت بیرونی. هر کدوم از اینا میتونه مشکل ساز بشه.

یه اشتباه دیگه هم هست: وصل کردن دودکش به کانال های قدیمی بدون بررسی. شاید اون کانال برای بخاری نفتی طراحی شده بوده و قطرش برای پکیج کافی نباشه. یا داخلش ترک خورده باشه.

قبل از استفاده از دودکش موجود ، حتما داخلش رو با دوربین بازرسی کنید یا بسپارید به متخصص.

یه نکته درباره تهویه اتاق

اگه پکیج با محفظه باز دارید ، اتاقی که پکیج توش نصبه باید تهویه داشته باشه. یه دریچه هوا در پایین دیوار (برای ورود هوا) و یه دریچه در بالا (برای خروج هوای گرم). این دریچه ها نباید بسته بشن.

البته این احتمالاتی که میگم تقریبی هست و خیلی دقیق نیست. هر ساختمانی شرایط خاص خودش رو داره. ولی اصول کلی همینه.

بازسازی دودکش قدیمی

اگه دودکش آجری قدیمی دارید و می خواید براش پکیج گازی نصب کنید ، دو تا راه دارید. یا یه دودکش جدید جداگانه بزنید ، یا داخل دودکش قدیمی یه لاینر استیل بکشید.

لاینر کشی کار ساده ای نیست. باید قطر مناسب انتخاب بشه و لوله از بالا تا پایین یکسره باشه. اتصالات محکم بشه و بالا و پایین درست بسته بشه. اگه فنی نیستید بسپرید به متخصص ، چون ریسک سوختن دستگاه یا مسمومیت زیاد هست.

استاندارد های قانونی

طبق مبحث 17 مقررات ملی ساختمان و استاندارد SNiP 2.04.05-91 ، دودکش پکیج گازی باید شرایط خاصی داشته باشه. مثلا لوله های داخلی تا 40 سانتیمتر میتونن باشن. فاصله از سقف قابل احتراق بدون محافظ 50 سانت و با محافظ 40 سانت. اینا قوانین هستند نه پیشنهاد.

شرکت گاز موقع تایید نصب اینا رو چک می کنه. اگه رعایت نشده باشه ، گاز وصل نمیشه. گاهی اتفاقا همین سخت گیری ها جون آدم ها رو نجات میده. .

در خونه هایی که چند واحد دارن ، دودکش ها میتونن به یه کانال مشترک وصل بشن. ولی هر واحد باید ورودی جداگانه داشته باشه و فاصله ورودی ها رعایت بشه. این کار تخصصی هست و نیاز به محاسبه داره.